Miasto to teren bardzo często zaniedbany, który należy przekształcić i wyczyścić. Jak uważa Ewa Łowżył, pomysłodwca i koordynator projektu Kontener Art w Poznaniu, miasto ma pełno takich „dziur w zębach”, które poprzez odpowiednie zaanektowanie np. kontenerami, można przetworzyć w centra kulturalne lub podobne inicjatywy. Duże pole do popisu mają w tym miejscu menadżerowie kultury łatwo nawiązujący dialog ze społeczeństwem oraz prowadzący różne działania w polu sztuka – przestrzeń – mieszkańcy. Hanna Kaniasta współpracująca z projektem Nowa Polska, organizatorka licznych wystaw polskiego wzornictwa i designu znakomicie łączy wszystkie te kwestie. Umiejętne projektowanie to już nie tylko architektura, to komunikacja społeczna oraz dyskusje na temat estetyki i rodzących się prądów. Kolejną osobą korespondująca pomiędzy designem, dialogiem społecznym, a ingerencją w zastaną przestrzeń jest Maria Kmita; redaktor Magazynu Office. Design miejski to zatem nie tylko ciekawe propozycje urbanistyczne czy artystyczne, to świadome użytkowanie i przetwarzanie przestrzeni często niedostrzeżonej przez mieszkańców, czyli ogromne pole do popisu dla nowoczesnych designerów miejskich.

Spotkanie z cyklu Rewitalizacja- Design Miejski. Ewa Gołębiowska (dyrektor Śląskiego Zamku Sztuki i Przedsiębiorczości), Ewa Łowżył (pomysłodawczyni i organizator KoneterArt w Poznaniu), Hanna Kaniasta( menadżer kultury, promotorka polskiego wzornictwa), prowadzenie Maria Kmita (redaktor Office Designer)
czwartek, 17 czerwca, godz. 17.00
Pawilon Wyspiańskiego, pl. Wszystkich Świętych 2

Zmiany w przestrzeni publicznej to przede wszystkim dialog i szeroko rozumiana komunikacja, żywe napięcie pomiędzy mieszkańcami i miejscem w którym funkcjonują. Nasuwa się pytanie – jak można lepiej wykorzystać przestrzenie już istniejące oraz potencjał miasta i jego mieszkańców? Deklarowana bowiem w wielu programach rewitalizacja miast jest procesem bardzo złożonym. Większość działań na polu zmian w przestrzeni miejskiej pomimo energicznej aprobaty ze strony społeczeństwa spotyka się z mnóstwem sprzeciwów dotyczących realnego wdrażania innowacyjnych rozwiązań.

Szeroko pojętymi zmianami urbanizacyjnymi na terenie Śląska zajmuje się dr Krzysztof Bierwiaczonek, pracownik Uniwersytetu Śląskiego, interesujący się socjologią miasta, przestrzenią rozwoju oraz codzienności, jest też kierownikiem interesującego  projektu „Przestrzeń publiczna miast śląskich. Przypadek Katowic i Gliwic”. Na terenie Krakowa prowadzone są aktualnie serie paneli oraz dyskusji w ramach Projektu Miejskiego dotyczących zmian rewitalizacyjnych w przestrzeni miejskiej. Agnieszka Zaborska Jagiełło- architekt, adiunkt na Politechnice Krakowskiej zajmuje się dialogiem dotyczącym projektu przekształcenia Dworca Towarowego przy ulicy Kamiennej w Krakowie w Centrum Kreatywności i Rozwoju. Obiekty postindustrialne chociaż nie dostrzegane na co dzień, czy raczej spychane na boczny tor rozmyślań o tkance miejskiej, są doskonałym elementem godnym wykorzystania w procesie kształtowania nowej świadomości mieszkańców. Badanie przestrzeni miejskich, osiedli i szkół to kolejny olbrzymi teren do popisu oraz odpowiedniego zagospodarowania. Powyższą problematyką aktualnie zajmuje się dr Kinga Racoń – Leja; adiunkt na Politechnice Krakowskiej działająca również w Zintegrowanym Programie Bezpieczeństwa w Małopolsce. Szerokim zagadnieniem komunikacji społecznej, projektowania systemów ułatwień miejskich zajmuje się prof. Krzysztof Bieda prowadzący m.in. przedmiot Projektowanie Urbanistyczne Obszarów Śródmiejskich w Zakładzie Kształtowania Przestrzeni Komunikacyjnych na Politechnice Krakowskiej, odnoszącej się w podejmowanych problemach do działalności krakowskiego stowarzyszenia Przestrzeń – Ludzie – Miasto. Monitorowaniem ambitnych działań architektonicznych zajmuje się redaktor Agnieszka Rumińska związana z portalem Bryła.pl.

Świeża tkanka (przede wszystkim mentalna) rodzi się w indywidualnych pomysłach, tak więc wystawa projektów rewitalizacyjnych studentów Architektury Politechniki Krakowskiej, może zapoczątkować nowe formy dyskusji oraz przetwarzania przestrzeni już istniejącej. Należy odnieść się w tej kwestii do aktualnych wydarzeń, których areną jest miasto i przemyśleć, jaką pozycję kulturalną, urbanistyczną i artystyczną powinny przyjąć jego nowoczesne zakamarki, tak licznie odwiedzane, ale nie dostrzegane przez ogół społeczności.

„Przestrzeń wzywa do działania, a działanie wyprzedza wyobraźnia.” Zdanie to wygłoszone przez Gastona Bachelarda mogłoby stanowić przewodnią rolę myśli wszystkich urbanistów, architektów oraz zaangażowanych w kreowanie przestrzeni publicznej. Świadome formowanie doskonałego oraz racjonalnego świata miejskiego jest uznane za jeden z najważniejszych rysów nowoczesności. Kultura ma charakter czasowy oraz przestrzenny, jest mechanizmem adaptacyjnym człowieka, pozwalającym mu świadomie projektować własną egzystencję. Ale kultura to przede wszystkim proces socjalizacji i wprowadzenie jednostki w życie społeczne, gdzie sztuka może podejmować problem zmagania się z rzeczywistością. Działania tymczasowe to projektowanie przestrzeni odnalezionej, zastanej. Kreowanie działań podobnych do Projektu Miejskiego w Krakowie, rozmowy dotyczące rewitalizacji przestrzeni miejskiej, poprzez różne formy dialogu i komunikacji społecznej, na wolnych, krystalizujących się dopiero nurtach kończąc. Guerilla Gardening, czy Fallen Fruit to świadome, spontaniczne formy miejskiej partyzantki, czyli stwarzania nowego, przetworzonego środowiska naturalnego dużych miast. Street art funkcjonujący w przestrzeni publicznej już od lat nabiera nowego oblicza w postaci tworzenia naturalnych placów zabaw, inwestycji w parki miejskie oraz wolną przestrzeń wypoczynku.
Kreowanie przestrzeni miejskiej to zadanie łączące w sobie umiejętne formy architektoniczne oraz komunikację społeczną, do której dochodzi kwestia estetyki. Fantastic Norway, Grupa Sintetico czy Raumlabor doskonale odnajdują się w tym temacie, jednak w Polsce świadomość środowiska miejskiego oraz zmian w nim dopiero kiełkuje. Pojawiają się pierwsze projekty takie jak Pracownia.k Anny Komorowskiej łącząca profilaktykę świadomości projektowania oraz zauważenie dziecka jako użytkownika i odbiorcy, tworzenie przestrzeni, która uczy myślenia i rozwija wyobraźnię w nowy, świeży sposób. Badanie przestrzeni miejskich, osiedli i szkół to kolejne olbrzymie pole do popisu oraz odpowiedniego zagospodarowania. Stowarzyszenie Wmiastowzięci to obok Projektu Miejskiego Kraków jedna z ciekawszych inicjatyw społecznych funkcjonująca w Rzeszowie i podejmująca podobne zagadnienia. Strona teoretyczna oraz naukowa to podstawa do głębszych dywagacji na temat zmian w przestrzeni miejskiej, osobą która spaja te środowiska, współtworzy Projekt Miejski Kraków i działa w Fundacji Splot jest Aneta Rostkowska, doktorantka filozofii UJ, podejmująca szerokie działania w zakresie dyskursu społecznego oraz uświadamiania procesualności przemian. Są to jednak zagadnienia długoterminowe, wymagające dialogu, polegające na powielaniu już istniejących schematów, przekształcając je w nowe postmodernistyczne twory otaczającej mieszkańców rzeczywistości.

Agnieszka Gołaszewska

Za nami wizyty studyjne laureatów , konsultacje produkcyjne, zdobywanie pozwoleń i pierwsze konforntacje.

Po kilku miesiącach prac wkraczamy w etap kulminacyjny: Porachunki się drukują, Szkieletor zdobyty, Mogilskie spenetrowane, strefa Non-Krakow wyznaczona,  bezdomna przestrzeń miasta określona.   Chmury powoli kumulują się nad Rynkiem Głównym, a badawcze spojrzenie Wielkiego Oka będzie kontrolować jego obrzeża.

Już w tym tygodniu możliwy będzie też odbiór bezpłatnych wejściówek na spacer szlakiem Allena Ginsberga,

Zachęcamy do zapoznania się z sylwetkami laureatów na stronie festiwalu i blogu. Tam zdjęcia, biogramy, relacje!

Działania grupy często pełnią funkcję narzędzi służących do rozpoznania praktyk społecznych na danym obszarze, jednocześnie tworząc miejsca pomagające w  generowaniu takich zachowań.

Ich realizacje w przestrzeni są skoncentrowane na relacjach i procesach komunikacyjnych. Kreowane projekty  funkcjonują jako swoiste eksperymentatorium.

W projekcie Space Buster (www.raumlabor.net/?p=1799), realizowanym w Nowym Yorku odkryli jak bardzo w tym mieście czas wolny uległ ustrukturalizowaniu. W innym projekcie rozłożyli wielki materac, który stał się kondensatorem aktywności publicznej (www.raumlabor.net/?p=1142).

Obecnie członkowie kolektywu realizują projekty indywidualnie. Lem Monumet, który powstanie w Krakowie to nie jedyna odsłona działalności członków Raumlabor w Polsce. Inny, odbywający się właśnie projekt, The Knot (knotland.net), przyjedzie 15 czerwca z Berlina do Warszawy i zostanie do 15 lipca, a z Warszawy wyjedzie do Bukaresztu.

Artyści z Raumlabor znani są z dekonstrukcjonistycznej działalności. Przez obserwacje behawioralnych zachowań odkrywają stan danego społeczeństwa, dają mu narzędzie do „zabawy” i obserwują to jak się nim posłuży.

W Krakowie Raumlabor na Art Boom Tauron Festival ma stworzyć futurologiczną wizję miasta. Zadaniem jest znalezienie jego tożsamości, która nie będzie odnosić się wyłącznie do przeszłości. Czy powinniśmy się bać? Na studyjną wizytę do Krakowa przyjechał Axel Timm razem z grupą swoich studentów z Dortmundu. Zadanie nad jakim się koncentrują to opracowanie scenariusza przyszłości dla naszego miasta. Narzędziem będzie gra z utopijnymi filozofiami. Axel patronem swoich poszukiwań uczynił Kopernika i Lema jako dwóch futurystcznych polskich wizjonerów.

Poprzez obserwację dzisiejszego Krakowa, tego jak skonstruowana jest tu przestrzeń publiczna, uwzględniając relacje zachodzące pomiędzy  mieszkańcami, turystami i samą przestrzenią,  członkowie grupy będę starali się przewiedzieć formę miasta jaką przyjmie ono w przyszłości. Czekamy z niecierpliwością na efekty.

Do konkursu na projekt artystyczny przeznaczony do realizacji w przestrzeni miejskiej Krakowa, w trakcie mającego się odbyć w dniach 10-24 czerwca 2010 roku Festiwalu Sztuk Wizualnych ArtBoom zgłoszono 89 projektów.

W dniach 15.02- 24.02 odbyły się obrady Jury, w czasie których jej członkowie zapoznali się z propozycjami uczestników i zdecydowali o werdykcie.

Członkowie Jury konkursu Fresh Zone:

Sebastian Cichocki – socjolog, kurator i krytyk sztuki. Dyrektor Centrum Sztuki Współczesnej Kronika w Bytomiu, kurator Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie. Interesuje go szczególnie refleksja neo-konceptualna w sztuce oraz nawiązywanie do land-artu. Według portalu obieg.pl jest zaliczany do stu najbardziej wpływowych ludzi sztuki.

Anna Komorowska – architekt krajobrazu, edukator. Ukończyła studia na Wydziale Architektury Politechniki Krakowskiej i na Technicznym Uniwersytecie w Kaiserslautern (Niemcy) oraz studia podyplomowe Przygotowanie Pedagogiczne. Prowadzi pracownię.k, organizuje warsztaty dla dzieci i młodzieży na temat architektury, projektuje przestrzenie edukacyjne (place zabaw, szkolne sale).

Paweł Kubicki – socjolog i antropolog kultury, wykładowca w Instytucie Europeistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego. W kręgu jego zainteresowań znajduje się przede wszystkim przestrzeń miasta, której poświęcił swój doktorat.

Robert Rumas – artysta wizualny i kurator sztuki. Ukończył Państwową Wyższą Szkołę Sztuk Plastycznych w Gdańsku, współzałożyciel Galerii Wyspa w Gdańsku. Jest twórcą instalacji, interwencji, performance’ów i akcji w przestrzeni miejskiej. Interesuje się szczególnie problematyką manipulacji społecznej w kontekście pojęć dotyczących religii, narodu i rasy.

Piotr Winskowski – doktor architektury, wykładowca na Wydziale Architektury Politechniki Krakowskiej i Wydziale Malarstwa Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. Zajmuje się przede wszystkim historią architektury w Polsce.

Zgodnie z decyzją Jury zostało przyznanych 9 nagród.

Laureatami pierwszej edycji konkursu Fresh Zone zostają (podane w kolejności alfabetycznej):

Banach Kamil, Popek-Banach Agnieszka „Home Sweet Home”

Dutkowska Agata „Śladami Allena Ginsberga po Krakowie”

Grupa Łuhuu „Porachunki”

Grupa Might „Chmury”

Hyjek Michał „Peryszkop”

Kostka Rozalia „Non-Kraków”

Lazar Magdalena „Oko”

Pankiewicz Paulina „Godziny otwarcia”

Woźniak-Szpakiewicz Ewelina „Dobra inwestycja”

Dziękujemy za wszystkie nadesłane zgłoszenia, wkrótce skontaktujemy się autorami nagrodzonych prac.

Organizatorzy konkursu

Wiemy, że się niecierpliwicie.

Jednak prosimy o zrozumienie. Jury, rozproszone między Hongkongiem, Berlinem a Warszawą wciąż pracuje nad werdyktem. Mamy nadzieję, że do porozumienia dojdą tak szybko, jak to tylko możliwe. Wyniki ogłosimy natychmiast po ich otrzymaniu.

FORMULARZ ZGŁOSZENIOWY do pobrania TUTAJ

REGULAMIN KONKURSU:

Konkurs Fresh Zone

Konkurs dla studentów akademii sztuk pięknych, uczelni szkół wyższych, które posiadają kierunki artystyczne oraz studentów architektury a także ich absolwentów ( do 5 lat po obronie ).

Organizator: Festiwal ArtBoom

Termin zgłoszenia: 30.01.2010

Termin rozstrzygnięcia: 15.02.2010

WWW: www.artboomfestival.pl

E-mail: young@artboomfestival.pl

Festiwal ArtBoom jest wydarzeniem promującym Sztukę Współczesną w przestrzeni miejskiej. W pierwszej edycji festiwalu udział wzięli m.in. Mirosław Bałka, Joanna Rajkowska, Paweł Althamer, Rafał Bujnowski, Grupa Twożywo, Pipilotti Rist, Marcin Ramocki, a sam festiwal został określony jednym z najważniejszych wydarzeń artystycznych Krakowa. Edycja festiwalu w roku 2010 poszerzy się o prezentację najmłodszego pokolenia. Obok światowej klasy twórców szansę będą mieli zaistnieć początkujący artyści.

CELE KONKURSU:

• kreowanie przestrzeni publicznej jako interesującego miejsca prezentowania sztuki współczesnej
• wyłonienie ciekawych twórców najmłodszego pokolenia oraz możliwość zaprezentowania ich w trakcie prestiżowego wydarzenia
• aktywizacja środowiska akademickiego i prowokacja do interakcji
• umożliwienie szerokiej publiczności kontaktu ze sztuką współczesną
• konfrontacja twórczości młodych artystów z twórcami rangi światowej

WARUNKI UCZESTNICTWA:

1. W konkursie „Fresh Zone” mogą brać udział studenci wszystkich lat akademii sztuk pięknych, architektury i uczelni wyższych na terenie Polski, które posiadają kierunki artystyczne.
2. Każdy uczestnik może zaproponować maksymalnie 3 prace.
3. Organizator nie narzuca formy i techniki realizacji artystycznej.
4. Artysta/grupa artystyczna chcący wziąć udział w konkursie jest zobowiązany/ są zobowiązani do przesłania portfolio, wraz z projektem realizacji w formie wizualizacji w konkretnej przestrzeni Krakowa i krótkiego opisu merytorycznego.
5. Praca musi być stworzona na potrzeby konkursu, nie powinna być wcześniej prezentowana.
6. Zwycięzcy konkursu otrzymują na realizację projektu 3000 zł. Budżet pokrywać ma wszystkie koszty związane z wykonaniem, realizacją i prezentacją projektu podczas Festiwalu ArtBoom 10-24 czerwca 2010 r.
7. Zgłoszenie do konkursu następuje poprzez nadesłanie wypełnionego formularza (dostępny na stronie www.artboomfestival.pl) wraz z projektem i portfolio na adres: Fundacja Wschód Sztuki, ul, Kochanowskiego 10/13, 31-127 Kraków, z dopiskiem „Konkurs Fresh Zone”.
8. Projekt powinien być dostarczony w formie umożliwiającej swobodną jego prezentację i transport. Może być zapisany na nośnikach CD/ DVD w formacie jpg, pdf lub w formie wydruków i rysunków odręcznych nie przekraczających formatu A4.
9. Ostateczny termin nadsyłania prac mija 30 stycznia 2010. Prace zgłoszone po tym terminie nie będą uwzględniane (nie decyduje data stempla pocztowego).

KRYTERIA OCENY:

• tożsamość realizacji ze specyfiką przestrzeni publicznej
• kontekst lokalny
• spełnienie kryterium low budget
• uwzględnie partycypacji społecznej
• dodatkowo punktowane będą: ekologiczny charakter pracy (wykorzystane materiały), interdyscyplinarność projektu.

POSTANOWIENIA KOŃCOWE:

• Z nadesłanych prac wybrane zostanie 10 pomysłów.
• Organizator zastrzegają sobie prawo do zmniejszenia bądź zwiększenia ilości wybranych projektów, uwzględniając poziom nadesłanych prac.
• Koszty związane z przygotowaniem projektu do zgłoszenia konkursowego pokrywa wykonawca.
• Uczestnik konkursu udostępnia Festiwalowi ArtBoom nieodpłatnie autorskie prawa jednocześnie upoważniając Organizatora do ich prezentacji w niegraniczonym zakresie i terminie.
• We wszystkich sprawach nieuregulowanych niniejszym regulaminem decyzje podejmują organizatorzy.
• Decyzja jury jest ostateczna i nieodwołalna.

Świetna instalacja Mirosława Bałki w Tate Modern w Londynie. „Najlepsza w historii Hali Turbin” – piszą brytyjskie gazety. Polski artysta wstawił do galerii wielki metalowy obiekt, który rozsadza przestrzeń, przyciąga, szokuje – pisze Dorota Jarecka w Gazecie Wyborczej.

„Praca Mirosława Bałki staje w rzędzie najbardziej udanych projektów w Hali Turbin – pisze krytyk „Guardiana” Adrian Searle – takich jak prace Juana Munoza, Doris Salcedo i Bruce’a Naumana”. Rachel Campbell-Johnston w „The Times” uważa, że Bałka przebił wszystkich dziewięciu poprzedników: „To po prostu najlepsza dotąd instalacja w Hali Turbin”.

Mirosław Bałka, którego projekt „How It Is” (to tytuł książki Samuela Becketta z 1964 r.) od wczoraj można oglądać na parterze galerii Tate Modern z Londynie – jednego z najważniejszych na świecie muzeum sztuki współczesnej – stworzył pracę bezkonkurencyjną. Ta wielka rzeźba rozpycha się w przestrzeni, do której została wstawiona, emanuje energią, wciąga do środka i daje całą gamę przeżyć: od ekscytacji nieznanym, przez lęk, podziw, zaskoczenie do – to dziwnie brzmi, bo sztuka Mirosława Bałki kojarzy się powszechnie z klimatem melancholii i żałoby – radości. Wnętrze rzeźby wypełnia ciemność czarna jak smoła, ale właśnie to jest jej istotą: sprzeczności, skrajność, kontrasty.

Widz wchodzący to Hali Turbin doświadcza uczucia zaskoczenia, które graniczy z zaburzeniem. Stoi tam wielki kontener z metalu o potężnej konstrukcji z pionowych i poziomych stalowych szyn, która powtarza zresztą wewnętrzną konstrukcję ścian Hali Turbin. Tate Modern z zewnątrz ma lico z cegieł, w środku Herzog i de Meuron, architekci, którzy przerabiali tę dawną elektrownię na muzeum, pozostawili szkielet i niektóre elementy industrialnej architektury. Wydaje się, że do tego właśnie nawiązuje Bałka. To, co zrobił, to jakby Hala Turbin – która ma aż 35 metrów wysokości i 160 metrów długości – tylko pomniejszona, wywrócona na lewą stronę i wstawiona do środka.

Stoję na pomoście, który znajduje się na poziomie pierwszego piętra galerii i dzieli Halę Turbin mniej więcej na pół, i patrzę na metalowy kontener. Przypomina mi się to, co kilka dni temu mówił Mirosław Bałka, że projekt, który przygotowuje dla Tate, w jakiś sposób będzie się odnosić do miejsca, w którym się odbywa. Wszystko się zgadza. Obiekt wstawiony do Hali Turbin jest jak matrioszka, a człowiek, który tu przyszedł, ma gonitwę myśli: gdzie jestem, skoro ściany galerii zostały skompresowane i przeniesione do wewnątrz? Co może być w środku tajemniczego obiektu, jeśli tam w ogóle jest jakieś wejście? Jedyny obraz literacki, jaki mi w tej chwili przychodzi do głowy, to koń trojański.

Schodzę z pomostu w dół. Idę wzdłuż ogromnego kontenera, teraz widać, że wspiera się na stalowych nogach. Można wejść pod spód jak pod przęsło mostu, ale uciekam, nie jest przyjemnie znaleźć się pod takim ciężarem, z sufitem blisko głowy. Kiedy jestem już blisko szczytowej ściany Hali Turbin, otwiera się nagle nowa perspektywa – wielkie metalowe pudło okazuje się otwarte, wygląda to tak, jakby jedna jego ściana została opuszczona. W ten sposób otwiera się tył ciężarówki, żeby można było załadować do niej towar, powstaje coś w rodzaju rampy. I tu znów kolejne zaskoczenie – wnętrze kontenera jest kompletnie czarne, to głębia bez światła, czeluść. Każdy, kto tam wchodzi, wtapia się w czerń.

Kontener jest w środku pusty, ściany są w dotyku aksamitne, za chwilę się dowiem, że to specjalna substancja naniesiona na metal, która przez specyficzną fakturę daje wrażenie bardzo głębokiej czerni. To już koniec, teraz należy się jeszcze odwrócić i spojrzeć w światło – na tle jasnego prostokąta, który powstaje, kiedy patrzy się w otwartą ścianę kontenera, majaczą wchodzące do środka postaci.

Dzieje się coś niezwykłego. Mimo atramentowych ciemności, sytuacja, w której się znalazłam, nie jest ani groźna, ani przerażająca. Większy lęk budził kontener, zanim się do niego weszło, teraz okazuje się przyjazny. Dlatego mimo tak wielu miłych słów wypowiedzianych pod adresem polskiego artysty przez brytyjskich krytyków w jednym muszę się z nimi nie zgodzić.

Nie wchodzę do wnętrza tej rzeźby, „przypominając sobie o tym, jak Żydzi byli ładowani do bydlęcych wagonów”, jak chciałaby autorka „The Times”. Mam zupełnie inne skojarzenia, wchodzę tu raczej jak do Tate Modern, do galerii sztuki współczesnej, ale zamiast spotkania z historią sztuki, a więc zamiast pouczenia, doznaję czegoś w rodzaju oświecenia poprzez ciemność, jeśli można się tak metaforycznie wyrazić. Bo czuję ogromną przyjemność z tego powodu, że spotkałam się tam nie ze sztuką, tylko no właśnie z czym? Samotnością, ciszą, medytacją. Paradoksalnie największa ciemność jest blisko najsilniejszego światła, i rację mieli mistycy, że najlepiej widać z zamkniętymi oczami.

Geografia i historia nie są pewnie w zrozumieniu tej pracy bez znaczenia. Inaczej niż moi angielscy koledzy nie czytam jej w kontekście Polski, ale Londynu. To, co dla mnie jest oczywiste, dla nich jest niewidoczne. W recenzjach nikt np. nie podkreśla, że to, co zrobił Bałka, odnosi się do Hali Turbin, a przez to do całej galerii Tate, i że w pewien sposób przedrzeźnia jej konstrukcję. To praca krytyczna wobec galerii, nieoczywista. Patrząc na ten obiekt, nie sposób nie pomyśleć o pracy Bałki sprzed dwóch lat, którą artysta pokazał na wystawie w Dublinie.

Był to pomniejszony model – właściwie sam metalowy stelaż – pawilonu mieszczącego mały ogród zoologiczny, jaki działał na potrzeby obsługi obozu w Treblince. Kontener w galerii Tate nie powtarza dokładnie proporcji Hali Turbin, ale może się z nią przecież kojarzyć. I ma prawo kojarzyć się opresją. A jednak to nie jest płaska krytyka instytucji, która ma tylko usprawiedliwić obecność artysty w systemie sztuki. To coś więcej. Mam poczucie, że artysta polemizuje także z własną sztuką, odrzuca nie tylko dydaktykę muzeum, ale i dydaktykę własną, mówi: sztuka nie polega na pouczeniu i moralności.

Bo Bałka najpierw styka widza z konstrukcją, która wydaje się opresyjna, która kojarzy się z więzieniem, ograniczeniem, ciasnotą, ciężarem i militarną lub industrialną dominacją, a potem te konstrukcję otwiera i pokazuje – dosłownie – światło w tunelu. Chyba chce nam powiedzieć o tym, że gdzieś jest jeszcze jakiś inny świat, w którym nikt niczego nam nie narzuca, ani nawet nie tłumaczy, który odbierać możemy tylko własnymi zmysłami i tylko na nich możemy polegać. To nie zagłada, ale odwrotnie – odzyskanie podmiotowości.

Mirosław Bałka „How It Is”, Hala Turbin, Tate Modern do 5 kwietnia

Wirtualne zwiedzanie wystawy na http://www.guardian.co.uk/artanddesign/video/2009/oct/12/miroslaw-balka-tate-modern